CÁI TÔI: VẬT CẢN CỦA MỤC ĐÍCH CAO CẢ
- Details
- Category: 3. Sống & Chia Sẻ Lời Chúa
Trong cuộc sống hiện đại, chúng ta thường nghe về sự cần thiết khẳng định “cái tôi” mạnh mẽ để thành công. Tuy nhiên, cái tôi lại chính là rào cản lớn nhất ngăn chúng ta đạt được sự cao cả mà chúng ta có thể có theo đúng mục đích tạo dựng ban đầu của Thiên Chúa. Sự lớn lao ở đây không phải là danh vọng hay quyền lực, mà là khả năng sống yêu thương và phụng sự cách trọn vẹn.
- Bản chất của cái tôi - ego
Cái tôi vị kỷ không phải là bản chất cốt lõi của chúng ta, mà là nơi trú ngụ của sự ích kỷ, kiêu hãnh và cả những nỗi sợ hãi. Nó là phần trong con người chúng ta luôn muốn bám víu vào những thứ vật chất, danh vọng, hoặc thậm chí là một chút quyền lực kiểm soát nhỏ nhoi. Cái tôi vị kỷ khiến chúng ta chỉ nhìn thấy bản thân và nhu cầu của mình, dẫn đến việc chúng ta sẵn sàng làm tổn thương người khác để đạt được điều mình muốn.
Cái tôi vị kỷ giống như một bức tường dày cộm che khuất tâm hồn rộng lớn của chúng ta, khiến chúng ta không thể nhận ra những chiều sâu tiềm ẩn bên trong. Bức tường này được xây nên từ những tổn thương, những nỗi sợ hãi từ quá khứ và những lời dối trá mà chúng ta tin vào. Nó khiến chúng ta nói về bản thân vượt quá sự thật, nghĩ quá cao về mình, phủ nhận hoặc quên rằng những gì mình có là một ân sủng, một món quà. Thánh Phaolô nói: “Nào có ai coi bạn hơn kẻ khác đâu? Bạn có gì mà bạn đã không nhận lãnh? Nếu đã nhận lãnh, tại sao lại vênh vang như thể đã không nhận lãnh?” (1Cr 4,7). Chính vì vậy, thay vì sống một cuộc đời trọn vẹn và đầy tình yêu, chúng ta lại trở nên nhỏ bé, chỉ dám bơi ở “vùng nước nông” thay vì “chèo ra chỗ nước sâu” (Lc 5: 4) mà Thiên Chúa mời gọi.
- Cái tôi và sự mù quáng
Một trong những tác hại lớn nhất của cái tôi là nó khiến chúng ta trở nên mù quáng trước tình yêu vĩ đại của Thiên Chúa và khả năng trao hiến bản thân cho người khác. Khi cái tôi vị kỷ chiếm lấy vị trí trung tâm, nó biến mọi người thành đối thủ, và chúng ta trở thành trung tâm bị đe dọa. Mỗi người chung quanh, ngay cả Thiên Chúa, đều có thể bị coi là mối hiểm họa đối với khát khao rằng chúng ta phải điều khiển và làm chủ mọi thứ, mà không biết đó chỉ là ảo tưởng.
Sự mù quáng này thực ra xuất phát từ nỗi sợ hãi trong sâu thẳm cõi lòng. Chúng ta nhìn thế giới bằng một tâm trí đầy sợ hãi thay vì tin tưởng. Khi sợ hãi, chúng ta bám chặt vào những gì mình có, những gì mình là, và coi mọi thứ bên ngoài như kẻ thù tiềm tàng. Mối tương quan giữa chúng ta và người khác thường xuyên bị chi phối bởi nỗi sợ này, dẫn đến xung đột và tan vỡ. Hầu hết các vấn đề trong gia đình, bạn bè hay đồng nghiệp đều bắt nguồn từ sự chi phối của cái tôi vị kỷ và đỉnh điểm là sự kiêu ngạo. Thánh Augustinô nhận định: “Sự kiêu ngạo đã biến thiên thần thành ác quỷ” [1]. Cái tôi kiêu ngạo không thực sự hướng tới sự cao cả mà chỉ là thể hiện sự rỗng tuếch, một khao khát của bản thân muốn mọi người tụng ca giá trị của mình, dù thực ra những giá trị ấy không đáng gì.
- Kiêu ngạo – Tội lỗi tàn phá nhất
Kiêu ngạo là tội lỗi tàn phá và nguy hiểm nhất. Đó là một dạng đặc biệt của cái tôi vị kỷ, đặt chúng ta vào vị trí cao hơn cả Thiên Chúa và mọi người. Kiêu ngạo không chỉ gây ra sự mù quáng trong đời sống tâm linh mà còn là nguyên nhân sâu xa của mọi sự chia rẽ. Nó chính là ước muốn trở thành Thiên Chúa, “nên như những vị thần biết điều thiện điều ác” (Stk 3: 5), khao khát nắm giữ quyền lực tuyệt đối.
Kiêu ngạo khiến chúng ta sợ hãi yêu thương và coi việc yêu thương người khác là một mối đe dọa vì phải buông bỏ khả năng làm chủ đời mình, phải tùy thuộc vào lòng thương xót của người khác. Thực ra tình yêu ngược lại với nỗi sợ hãi đó. Nỗi sợ hãi phát sinh từ cái tôi chỉ muốn quy mọi sự vào chính mình, trong khi tình yêu vô biên đến từ Thiên Chúa thì “không biết đến sợ hãi; trái lại, tình yêu hoàn hảo loại trừ sợ hãi” (1Gioan 4:18). Chúng ta sợ bị tổn thương, sợ mất đi vị thế, và do đó, chúng ta khép mình lại. Để phá vỡ lớp vỏ kiêu ngạo này, Thiên Chúa đôi khi phải dùng những biện pháp mạnh thông qua các mối tương quan để xé toạc tội lỗi này ra khỏi chúng ta, vì cái tôi kiêu ngạo đối lập với ân sủng của Thiên Chúa: “Anh em hãy lấy đức khiêm nhường mà đối xử với nhau, vì Thiên Chúa chống lại kẻ kiêu ngạo, nhưng ban ơn cho kẻ khiêm nhường” (1 Phêrô 5: 5).
- Tình yêu và sự tự do
Tình yêu đến từ Thiên Chúa, vì “Thiên Chúa là tình yêu” (1 Ga 4: 8). Tình yêu là tự do, ngược lại với sự kìm kẹp của cái tôi khống chế. Khi chúng ta đặt Thiên Chúa vào trung tâm, chúng ta sẽ cảm thấy tự do, bình an và hạnh phúc nhất. Đây là trạng thái mà chúng ta không còn bị nỗi sợ hãi chi phối và có thể yêu thương người khác một cách trọn vẹn.
Cốt lõi của mỗi người chúng ta là hình ảnh của Thiên Chúa và giống Thiên Chúa: “Thiên Chúa phán: Chúng ta hãy làm ra con người theo hình ảnh chúng ta, giống như chúng ta” (Stk 1: 26). Điều này có nghĩa là chúng ta được ôm ấp và nâng đỡ bởi tình yêu vô hạn. Khi nhận ra và sống trong sự thật này, chúng ta biết rằng mình được cứu độ, được an toàn một cách căn cơ, và có thể buông bỏ mọi nỗi sợ hãi để sống trong sự tin tưởng tuyệt đối.
Triết gia Soren Kierkegaard viết: “Khi người ta hoàn toàn bước vào vương quốc của tình yêu, thì thế giới - dù không hoàn hảo đến thế nào đi nữa - vẫn trở nên đẹp đẽ và phong phú, vì chỉ còn lại toàn những cơ hội để yêu thương” [2]. Nỗi sợ hãi chỉ có thể được chinh phục bởi một niềm tin tuyệt đối vào một điều gì đó vượt quá tầm kiểm soát của chúng ta. Chúng ta vượt qua nỗi sợ hãi của cái tôi vốn chỉ qui về mình, bằng cách thực hiện: “một cuộc xuất hành thường xuyên ra khỏi bản ngã khép kín, để tiến tới cuộc giải phóng qua sự tự hiến, và như thế hướng tới khám phá lại chính mình, rồi từ đó, khám phá ra Thiên Chúa” (Deus Caritas est, số 6). Cái tôi cùng với nỗi sợ hãi sâu xa của nó, sẽ bị vượt qua khi chùng ta đặt niềm tin vào Chúa Kitô, Đấng đem lại cho chúng ta niềm hy vọng vinh quang: “Vì chúng ta tin, nên Chúa Giêsu đã mở lối cho chúng ta vào hưởng ân sủng của Thiên Chúa, như chúng ta đang được hiện nay; chúng ta lại còn tự hào về niềm hy vọng được hưởng vinh quang của Thiên Chúa” (Rm 5: 2). Đây là lời khẳng định về sự hiệp nhất giữa con người với Thiên Chúa khi họ sống trong niềm tin vào tình yêu thương xót của Ngài.
- Sống một cuộc đời thánh thiện
Chúng ta được kêu gọi mạnh mẽ: hãy chiến đấu chống lại cái tôi mỗi ngày. Chúng ta cần nhận ra rằng cái tôi khiến chúng ta sống một cuộc đời nhỏ bé, trong khi chúng ta được tạo ra để trở nên cao cả. Tình yêu thương người khác dễ dàng hơn nhiều so với việc luôn giữ sự tức giận và xa lánh họ. Khi chúng ta từ bỏ sự kiêu ngạo, chúng ta chọn lấy sự tự do, chọn yêu thương và công nhận rằng Thiên Chúa mới là trung tâm của mọi thứ: vũ trụ, thế giới, con người và chính bản thân mình.
Cuộc sống thánh thiện mà Thiên Chúa mời gọi là một cuộc sống hiệp thông với Ngài và với mọi người. Để làm được điều đó, chúng ta phải có lòng dũng cảm. Và không gì cản trở lòng dũng cảm hơn chính cái tôi vị kỷ, cái tôi quy kỷ của chúng ta, vốn luôn nghĩ mọi thứ cho mình, lấy mình làm chuẩn mực, làm trung tâm. Bằng cách đặt Thiên Chúa vào trung tâm, chúng ta có thể sống trong tình yêu của Ngài và lan tỏa tình yêu đó đến thế giới, như Thánh Giáo Hoàng Gioan Phaolô II khẳng định: “Chúng ta không phải là tổng hòa của những yếu đuối và thất bại; chúng ta là tổng hòa của tình yêu Chúa Cha dành cho chúng ta và khả năng thực sự của chúng ta để trở nên hình ảnh của Con Ngài” (Bài giảng Thánh lễ Ngày Giới trẻ Thế giới Toronto, 28 tháng 7 năm 2002).
Phêrô Phạm Văn Trung
phỏng theo Constance T. Hull
[1] https://staugustineparish.ca.
[2] https://www.tudiendanhngon.vn, “When one has once fully entered the realm of love, the world — no matter how imperfect — becomes rich and beautiful, it consists solely of opportunities for love.”